جنبشی برای عصر دیجیتال
تکنومتقابلگرایی
قدرتمندترین فناوری روی زمین توسط چند میلیاردر و دولتهایی که از آنها خرید میکنند در حال ساخت است: نظارتی که هرگز نمیخوابد، هوش مصنوعی، و سلاحهایی که خود اهدافشان را انتخاب میکنند. این فناوری برای آیندهای ساخته میشود که فقط برای معدودی جا دارد. راه دیگری هم وجود دارد: فناوری در مالکیت و مدیریت جوامع، برای آیندهای که همه در آن سهیم هستیم.
با چه چیزی روبرو هستیم
نائومی کلاین و آسترا تیلور در کتاب خود End Times Fascism [فاشیسم آخرالزمان] (۲۰۲۶)، اتحاد جدیدی از میلیاردرهای حوزه فناوری، بنیادگرایان مذهبی و ملیگرایان قومی را توصیف میکنند. بر خلاف فاشیسم قرن گذشته، این جنبش امید به آیندهای مشترک را رها کرده است. رهبران آن انتظار فروپاشی را دارند، به پیشبرد آن کمک میکنند، و برنامهریزی میکنند که چه کسی از آن نجات یابد.
زیر نظر داشتن همه
دادههای مربوط به اینکه به کجا میرویم، چه کسانی را میشناسیم و چه میگوییم توسط شرکتهای خصوصی جمعآوری شده و با قدرت دولتی ادغام میشوند. اتحادیه آزادیهای مدنی آمریکا (ACLU) هشدار میدهد که چند شرکت میخواهند به "سیستم عامل" دادههای پلیس برای هزاران اداره پلیس تبدیل شوند.
ماشینهایی که هدفها را انتخاب میکنند
پهپادهای خودمختار از مرحله آزمایش به میدان نبرد منتقل میشوند، و ارتشها در حال تمرین با دستههایی هستند که خودشان با هم هماهنگ میشوند. برخی از شرکتهایی که فیدهای ما را دستهبندی میکنند، اکنون نرمافزاری میسازند که اهداف را دستهبندی میکند.
رانت بر همه چیز
چند پلتفرم محدود، مالک بازارها، فضاهای ابری و فروشگاههای اپلیکیشن هستند و بقیه برای استفاده از آنها هزینه میپردازند. یانیس واروفاکیس، اقتصاددان، این پدیده را تکنوفئودالیسم مینامد.
راههای فرار برای عدهای معدود
پناهگاههای زیرزمینی، جزیرههای اختصاصی، مرزهای مستحکم، حتی مریخ: افرادی که این فناوری را میسازند، در حال برنامهریزی برای فرار خود از بحرانهایی هستند که خود به عمیقتر شدن آنها دامن میزنند، نه یافتن راهی برای عبور همگان از این بحرانها.
آنها علیه آینده شرط میبندند. تکنومتقابلگرایی روی آینده شرط میبندد: همان فناوری، در مالکیت جوامعی که به آنها خدمت میکند، برای تأمین غذا، سازماندهی و مراقبت از یکدیگر به کار گرفته میشود، بدون وجود کلیدی تکنفره در رأس قدرت.
تکنومتقابلگرایی (اسم)
فناوری مدرن در خدمت متقابلگرایی (mutualism): عمل متقابل، مالکیت مشترک و مبادله منصفانه. مردم از آن برای مالکیت، اداره و نظارت جمعی بر سیستمهایی که به آنها وابستهاند استفاده میکنند: پولشان، بازارهایشان، زمینشان، دادههایشان، و تصمیماتشان. بدون هیچ صاحبملکی که از میانه راه اجاره بگیرد، و با قوانینی که در روشنایی نوشته شدهاند، جایی که همه میتوانند آنها را بخوانند و هیچ فرد خودی نمیتواند پنهانی آنها را تغییر دهد.
این ایده قدیمی است. مردم از زمانی که همسایگی شکل گرفته، خطرات را تقسیم کرده و پساندازها را روی هم گذاشتهاند: صندوقهای همیاری تدفین، تعاونیهای اعتباری، شرکتهای تعاونی، انبارهای غله مشترک، و ساختوسازهای گروهی. این سنت متقابلگرایی نامیده میشود: افرادی که به عنوان برابر به یکدیگر کمک میکنند، نه به عنوان صدقه و نه برای سود یک کارفرما.
آنچه تازه است بخش تکنو است. برای دویست سال، پروژههای متقابل بر پایه کاغذ، اعتماد و داوطلبان خستگیناپذیر اما فرسوده اداره میشدند، و بسیاری از آنها زیر بار دفترداری، تقلب یا فرسودگی از هم پاشیدند. امروز، یک تلفن در هر جیب، نرمافزارهای منبعباز و رمزنگاری میتوانند دفترداری را انجام دهند، سوابق را صادقانه نگه دارند و جوامع سراسر جهان را به هم وصل کنند. مسائلی که قبلاً متقابلگرایی را ناکام میگذاشت، اکنون میتواند با ابزارهایی حل شود که اعضای آن مالکشان هستند.
فناوری در اینجا دشمن نیست. همان شبکههایی که اکنون برای تماشا، دستهبندی و هدف قرار دادن مردم استفاده میشوند، میتوانند به جای آن پیامرسان کمک متقابل، کار مشترک و خودگردانی باشند. همه چیز بستگی به این دارد که چه کسی مالک آنهاست.
دو آینده برای یک فناوری
یک آینده قلعه است: چند نفر پشت دیوارها، و بقیه افراد تحت نظارت، امتیازدهی و کنترل. دیگری یک دارایی مشترک عمومی است: جوامعی که مالک ابزارهای خود هستند و از یکدیگر مراقبت میکنند. هر دو میتوانند از همان تلفنها، سرورها و کدهای مشترک ساخته شوند.
آینده قلعهمانند
- هر کلیک، مکان و مخاطب ردیابی، پروفایلبندی و فروخته میشود، یا تحویل مقامات میگردد.
- الگوریتمهای پنهان تعیین میکنند که چه چیزی ببینید، چه کسی شما را ببیند و آیا میتوانید به کسب درآمد ادامه دهید یا خیر.
- به ماشینها یاد داده میشود که اهداف را انتخاب کنند، و افرادی که تحت نظارت هستند هیچ حقی برای اظهار نظر ندارند.
- مخالفت را میتوان با زدن یک کلید خاموش کرد: حسابها مسدود، پولها منجمد و صداها خاموش میشوند.
- چند پلتفرم معدود مالک بازارها هستند؛ بقیه افراد در آنها جا اجاره میکنند.
- ارزش اقتصادی به سمت بالا و خارج از جامعه جریان مییابد.
- معدود ثروتمندان راههای فرار خود را آماده میکنند: پناهگاهها، جزیرهها، دیوارها.
- قدرت در برابر میلیاردرها و دولتهایی که از آنها خرید میکنند پاسخگو است.
آینده مشترک
- گفتگوهای خصوصی سرتاسر رمزگذاری شدهاند، و سرور جامعه شما توسط افرادی اداره میشود که نامشان را میدانید.
- قوانین کدهای منبعبازی هستند که هر کسی میتواند آنها را بخواند و بررسی کند.
- انسانها درباره انسانها تصمیم میگیرند، در روشنایی و پیش چشم همگان.
- حذف افراد از قوانین منتشرشده پیروی میکند، نه از یک الگوریتم پنهان.
- اعضا مالک بازار هستند و آنچه را به دست میآورند برای خود نگه میدارند.
- ارزش اقتصادی به گردش درمیآید و در همان جایی که تولید شده باقی میماند.
- برنامه همسایهها هستند، نه پناهگاهها: غذا، انرژی و کمک متقابل نزدیک به خانه، برای همه.
- قدرت در برابر اعضا پاسخگو است، و جوامع میتوانند نرمافزار را کپی کنند و راه خود را ادامه دهند.
هنگامی که قدرت پلتفرم با قدرت دولت ادغام میشود، افراد را میتوان با فشردن یک کلید پروفایلبندی کرد، ساکت نمود یا دسترسیشان را به پولشان قطع کرد، و این تصمیم هرگز به روشنایی روز نمیرسد. کلاین و تیلور به این قلعه با سیاستی ریشهدار در زندگی روی این سیاره، برای همه پاسخ میدهند. تکنومتقابلگرایی همان پاسخ است که در قالب ابزارها پیاده شده است: قدرتی که به جای انباشته شدن در بالا، توزیع شده است، تا هیچ کلید تکی برای قطع کردن وجود نداشته باشد.
شش اصل
- 1
مالکیت توسط کاربران
کسانی که از یک سیستم استفاده میکنند، مالک آن هستند و بر آن نظارت دارند. هیچ ارباب بیرونی برای ایستادن در میانه راه سهمی نمیگیرد.
- 2
قوانین در روشنایی
قوانین به صورت کد منبعباز منتشر میشوند. هر کسی میتواند آنها را بخواند، بررسی کند و تغییراتی پیشنهاد دهد، و هر تغییری برای همه قابل مشاهده است.
- 3
هیچکس نمیتواند حسابها را دستکاری کند
سوابق امضا شده و در برابر دستکاری مقاوم هستند، بنابراین هیچ رشوهای نمیتواند مخفیانه دفتر حسابها را تغییر دهد و هیچ خودی نمیتواند از هیچ پول بسازد.
- 4
ارزش، محلی باقی میماند
اعتبار از طریق دادوستد اعضا با یکدیگر ایجاد میشود، نه با وام گرفتن از بانک؛ بنابراین ارزش کار محلی در خود محل گردش میکند.
- 5
آزادی در ترک سیستم
هر کسی میتواند نرمافزار را کپی کند، خودش آن را اجرا کند و جامعهاش را با خود همراه سازد. حق ترک سیستم، هر گردانندهای را صادق نگه میدارد.
- 6
کوچک و متصل به هم
جوامع واقعی خود را در مقیاس انسانی اداره میکنند، سپس با دیگران پیوند میخورند، تا یک شبکه جهانی هرگز یک رئیس جهانی نداشته باشد.
تکنومتقابلگرایی شکلی از سوسیالیسم بازار است: بازارها و قیمتها باقی میمانند، زیرا برای مبادله چیزها کارآمد هستند، اما مالکیت و اعتبار متعلق به افرادی است که کار را انجام میدهند. نه دولت، و نه یک میلیاردر.
مانند یک دسته پرنده، نه یک پرنده غولپیکر
دو شیوه حرکت یک جمعیت را تجسم کنید. یکی مانند یک پرنده غولپیکر است: یک سر تصمیم میگیرد و تمام بدن به دنبال آن حرکت میکند. سر را اسیر کنید، یا به آن ضربه بزنید، و همه چیز متوقف میشود. بیشتر سیستمهای امروزی به این شکل ساخته شدهاند، چه آن سر یک شرکت باشد و چه یک دولت.
دیگری پرواز هماهنگ سارها است: دهها هزار پرنده به عنوان یک پیکره واحد میپیچند، بدون آنکه رهبری داشته باشند. هر پرنده فقط تعداد انگشتشماری از نزدیکترین همسایگان خود را زیر نظر دارد و از چند قاعده ساده پیروی میکند، و شکل کل دسته از همین انتخابهای محلی شکل میگیرد. سری برای اسیر کردن وجود ندارد و هیچ کلیدی برای خاموش کردن آن نیست.
- 1
فضای خود را حفظ کنید
هر پرنده جایگاه خود را حفظ میکند. هر عضو حساب، کلیدها و ابزارهای خود را در دست دارد و هیچکس از راه دور نمیتواند آنها را بگیرد.
- 2
سرعت خود را با همسایگان هماهنگ کنید
پرندگان سرعت خود را با پرندگان کناری هماهنگ میکنند، تا کسی سرعت بقیه را نگیرد. اعضا به طور منصفانه با یکدیگر دادوستد میکنند، بدون اینکه واسطهای سهمی کسر کند.
- 3
نزدیک بمانید
پرندگان به سمت همسایگان خود متمایل میشوند که این امر دسته را در کنار هم نگه میدارد. اعضا از طریق کمک متقابل و صندوقهای مشترک از یکدیگر حمایت میکنند.
تکنومتقابلگرایی ابزارهایی برای این دسته پرندگان میسازد. هر جامعه سیستم خود را اداره میکند و با دیگران پیوند میخورد، به طوری که حتی اگر بخشی از شبکه متوقف شود، کل شبکه به کار خود ادامه میدهد.
چه چیزی میتواند تغییر کند؟
صادقانه؟ شاید خیلی چیزها. بخش عمدهای از سختیهای جهان کمتر ناشی از کمبود غذا، مسکن یا کار است، بلکه ناشی از این است که چه کسی دسترسی به آنها را کنترل میکند، و ناشی از سیستمهایی است که افراد مسئول میتوانند قوانین را بدون اینکه کسی ببیند تغییر دهند.
- همسایگان میتوانند هنگام کمبود پول با یکدیگر مبادله کنند. شبکه اعتبار متقابل WIR در سوئیس از سال ۱۹۳۴ این کار را انجام داده است و در دوران رکود اقتصادی، دقیقاً زمانی که به آن نیاز است، فعالتر میشود.
- غذا محلی باقی میماند. کشاورزان میتوانند محصولات خود را پیشفروش کنند و با همسایگان دادوستد نمایند، بدون اینکه سوپرمارکتی در میانه سهمی بردارد.
- خانهها مقرونبهصرفه میمانند. صندوقهای زمین جامعهمحور زمینها را به صورت مشاع نگه میدارند و برای قیمتهای فروش مجدد سقف تعیین میکنند، تا خانهها دستمایه سوداگری و دلالی نشوند.
- فساد سختتر میشود. قوانین آشکار و سوابق امضا شده مخفیگاهها را از بین میبرند. چگونگی کارکرد آن.
- کار متعلق به کارگران است. موندراگون در اسپانیا نشان میدهد که شرکتهای عمدتاً کارگری میتوانند دهها هزار نفر را استخدام کنند.
هیچیک از اینها به انقلاب یا اجازه دولت نیاز ندارد. به انسانها، ابزارهایی که خود مالک آنها باشند، و دلیلی برای شروع نیاز دارد. ببینید این اتفاق در کجا در حال رخ دادن است.
کاشتن یک بذر
تکنومتقابلگرایی ادعا نمیکند که به هر سؤالی درباره چگونگی اداره یک جامعه پاسخ داده است. این یک مسیر است، نه یک طرح نهایی تکمیلشده. هدف، کاشتن چیزی است که در مقیاس یک شهر کار کند، درستی آن ثابت شود، ابزارها به رایگان به اشتراک گذاشته شوند، و به افرادی که باهوشتر، شجاعتر یا بهتر سازماندهی شدهاند اجازه داده شود آن را جلوتر ببرند.
مکان مناسب، زمان مناسب، افراد مناسب.
نخستین نمونه در حال کار The BeanPool Project است؛ نرمافزاری منبعباز که به هر جامعهای اجازه میدهد بازار محلی و اعتبار متقابل خود را روی سرورهایی که خودش کنترل میکند، اجرا نماید. استفاده از آن آزاد، کپی کردن آن آزاد و ارتقای آن آزاد است. اگر کسی چیزی بهتر بسازد، این نیز یک پیروزی است.