تکنومتقابل‌گرایی
فارسی

قدرت در روشنایی

مخفیگاه‌ها را از میان بردارید

فساد، نظارت و سلطه‌گری همگی به یک چیز نیاز دارند: قدرت بر چیزی مشترک که هیچ‌کس دیگر نتواند آن را ببیند یا متوقف کند. آینده قلعه‌مانند بر این نوع قدرت بنا شده است. فناوری نمی‌تواند مردم را درستکار کند، اما می‌تواند فرار از مجازات با قدرت پنهانی بر امور مشترک را به شدت دشوار سازد.

فکر کنید که فساد در دنیای واقعی چگونه رخ می‌دهد. یک مقام سوابق زمین را تغییر می‌دهد. یک خزانه‌دار پول را میان حساب‌ها جابجا می‌کند. یک بانک برای دوستانش اعتبار ایجاد می‌کند. یک پلتفرم مخفیانه قوانین خود را به نفع محصولات خودش تغییر می‌دهد. یک صندوق رأی مفقود می‌شود. هر یک از این‌ها به فردی وابسته است که رکوردی را کنترل می‌کند که دیگران نمی‌توانند آن را بررسی کنند.

تکنومتقابل‌گرایی مستقیماً به این مشکل حمله می‌کند. در اینجا دوازده روش آورده شده است، و برای هر یک، آنچه در عمل برای کارکرد آن مورد نیاز است بیان شده است.

  1. هر پرداخت توسط پرداخت‌کننده امضا می‌شود

    هر عضو یک کلید محرمانه روی گوشی شخصی خود دارد که معمولاً به صورت فهرستی از کلمات پشتیبان‌گیری می‌شود. یک پرداخت تنها در صورتی معتبر است که با آن کلید امضا شده باشد. بدون کلید شما، نه مالک سرور، نه مدیر و نه یک هکر نمی‌تواند پول شما را از جانب شما خرج کند.

    آنچه نیاز دارد: اعضایی که از کلیدهای خود به خوبی محافظت کنند، و روشی ساده برای بازیابی که کلید را به دست شخص دیگری نسپارد.

  2. پولی که افراد خودی نمی‌توانند آن را چاپ کنند

    در اعتبار متقابل، پول تنها زمانی ایجاد می‌شود که یک عضو به عضو دیگر پرداخت کند: یک مانده‌حساب افزایش می‌یابد و دیگری دقیقاً به همان میزان کاهش می‌یابد. همه مانده‌ها همیشه در مجموع برابر با صفر هستند. هیچ بانک مرکزی، خزانه‌دار یا "دوست مدیر" نمی‌تواند از هیچ پول بسازد.

    آنچه نیاز دارد: سقف‌های اعتباری که بر اساس قوانین منتشرشده تنظیم شوند، مانند سابقه دادوستد یک عضو، نه بر اساس تأیید شخصی هیچ فردی.

  3. قوانین به صورت کد منبع‌باز

    نحوه کارکرد کارمزدها، سقف‌ها و رای‌گیری‌ها در نرم‌افزارهای منبع‌بازی نوشته شده است که هر کسی می‌تواند آن را بخواند. "قوانین" دیگر آن چیزی نیست که فرد مسئول در این هفته بر اساس میل خود می‌گوید.

    آنچه نیاز دارد: انتشار کد، ثبت عمومی هر تغییر، و توضیحات به زبان ساده تا افرادی که برنامه‌نویس نیستند نیز بتوانند آن را دنبال کنند.

  4. دفتر کلی که دستکاری را آشکار می‌سازد

    هر رکورد می‌تواند یک اثر انگشت دیجیتال (یک "هش") از رکوردهای پیش از خود به همراه داشته باشد، به طوری که تغییر یک مدخل قدیمی، تمامی اثر انگشت‌های بعدی را باطل می‌کند. نسخه‌های مستقلی که در اختیار افراد مختلف قرار دارد، بلافاصله نشان می‌دهند که آیا یک نسخه دستکاری شده است یا خیر.

    آنچه نیاز دارد: نسخه‌هایی که در اختیار افرادی باشد که تابع یکدیگر نیستند، و کسی که واقعاً آن‌ها را بررسی و راستی‌آزمایی کند.

  5. تصمیماتی که خودبه‌خود اجرا می‌شوند

    هنگامی که اعضا برای خرج کردن از یک صندوق مشترک رأی می‌دهند، نرم‌افزار پرداخت را دقیقاً مطابق با رأی‌گیری انجام می‌دهد. هیچ‌کس فرصت "فراموش کردن"، به تاخیر انداختن، یا هدایت پول به سمت بستگان خود را پیدا نمی‌کند.

    آنچه نیاز دارد: قوانین رأی‌گیری منصفانه (چه کسانی حق رأی دارند، چه تعداد باید شرکت کنند) که از قبل توافق شده باشد، و حفاظت در برابر حساب‌های جعلی.

  6. صندوق‌های مشترک در پیش چشم همگان

    وجوه جامعه، مانند کارمزدی اندک بر هر فروش یا کسر تدریجی و آرام اعتبارات راکد و انباشته‌شده، به یک صندوق عمومی سرازیر می‌شود که اعضا می‌توانند تمام پرداخت‌های آن را به وضوح ببینند.

    آنچه نیاز دارد: مرزی روشن میان آنچه مشترک است (پول جامعه) و آنچه خصوصی است (دادوستد شخصی هر عضو).

  7. هیچ فردی به تنهایی همه کلیدها را در دست ندارد

    قدرتمندترین کلیدها، مانند کلیدهایی که می‌توانند حساب‌ها را بازیابی کنند، تقسیم می‌شوند تا موافقت دو نفر از سه دارنده کلید در مکان‌های مختلف الزامی باشد. اقدامات پرخطر یک روز معطل می‌مانند و به عضو اطلاع می‌دهند تا بتوان جلوی آن‌ها را گرفت.

    آنچه نیاز دارد: دارندگان کلیدی که از یکدیگر مستقل باشند، و صداقت با اعضا درباره کارهایی که دارندگان کلید می‌توانند یا نمی‌توانند انجام دهند.

  8. آزادی در ترک سیستم

    اگر گردانندگان سرور یک جامعه از قدرت خود سوءاستفاده کنند، اعضا می‌توانند نسخه‌ای از نرم‌افزار و سوابق خود را بردارند و در جای دیگری از نو آغاز کنند. قدرتی که بتوان از آن فاصله گرفت، مجبور است درست رفتار کند.

    آنچه نیاز دارد: نرم‌افزار منبع‌باز، سوابقی که اعضا بتوانند آن‌ها را استخراج کنند، و عدم وابستگی به دامنه، فضای ابری یا فروشگاه اپلیکیشن یک شرکت خاص.

  9. اعتمادی که به دست می‌آید، نه اینکه خریده شود

    اعتبار و خوش‌نامی از دادوستدهای واقعی با افراد گوناگون رشد می‌کند. معامله در یک حلقه بسته و چرخشی با دوستان خود، پس از حد معینی دیگر محاسبه نمی‌شود، بنابراین نمی‌توان اعتماد را به طور ساختگی تولید کرد.

    آنچه نیاز دارد: محدودیت بر میزان اعتباری که هر شریک تجاری می‌تواند به سابقه شما بیفزاید، و راه‌هایی برای شناسایی شبکه‌های حساب‌های جعلی.

  10. چه کسی چه کسی را منصوب کرده است، ثبت در سوابق

    اینکه چه کسی هر عضو را دعوت کرده، چه کسی چه سمتی دارد و چه کسی آن نقش را اعطا کرده است، همگی ثبت می‌شوند. پارتی‌بازی ردپایی آشکار بر جای می‌گذارد.

    آنچه نیاز دارد: تغییرات نقش‌ها برای اعضا قابل مشاهده باشد، و فرهنگی برای نگاه کردن و پیگیری واقعی شکل بگیرد.

  11. حریم خصوصی برای مردم، شفافیت برای صاحبان قدرت

    دادوستدهای اعضای عادی باید خصوصی باشد. تصمیمات و هزینه‌کردهای کسانی که بر امور مشترک قدرت دارند باید عمومی باشد. فساد دقیقاً زمانی شکوفا می‌شود که این قاعده برعکس اعمال گردد.

    آنچه نیاز دارد: طراحی دقیق، و در آینده ریاضیات حافظ حریم خصوصی که صحت مجموع حساب‌ها را بدون افشای امور مالی شخصی هیچ فردی اثبات کند.

  12. واحدهای کوچک، به هم پیوسته

    فساد با فاصله گرفتن از افراد متأثر از آن گسترش می‌یابد. جوامعی که به اندازه کافی کوچک هستند تا افراد یکدیگر را بشناسند، و با دیگران به صورت برابر پیوند دارند، بسیار سخت‌تر از یک سیستم غول‌پیکر واحد به تصرف درمی‌آیند.

    آنچه نیاز دارد: نرم‌افزاری که هر جامعه‌ای بتواند خودش آن را اجرا کند، و راه‌های ساده برای پیوند و دادوستد میان جوامع مختلف.

درباره بلاک‌چین چطور؟

بلاک‌چین یکی از راه‌های ساخت دفتر کلی است که هیچ‌کس نمی‌تواند پنهانی آن را بازنویسی کند: هزاران نسخه که هر یک دیگری را کنترل و تأیید می‌کنند. این فناوری ثابت کرد که این ایده بدون نیاز به یک حسابدار مرکزی کار می‌کند. این موضوع اهمیت دارد.

اما بلاک‌چین تنها راه نیست، و همراه با مشکلات و چالش‌هایی است:

  • برخی از نام‌آشناترین بلاک‌چین‌ها، به ویژه بیت‌کوین، مقادیر عظیمی انرژی می‌سوزانند، و اکثر آن‌ها به یک کوین یا رمزارز نیاز دارند. رمزارزها سوداگران را به خود جذب می‌کنند.
  • "ورودی نادرست، خروجی نادرست": یک دفتر کل می‌تواند جلوی تغییر سوابق در مراحل بعدی را بگیرد، اما نمی‌تواند مانع از وارد کردن یک داده جعلی در گام نخست شود.
  • سوابق دائمی قابلیت فراموشی ندارند، که این امر برای داده‌های شخصی و برای جبران و اصلاح اشتباهات یک معضل جدی است.

هدف نهایی اهمیت دارد: رکوردی که نتوان آن را پنهانی تغییر داد، و مردم بتوانند خودشان آن را بررسی کنند. ورودی‌های دارای امضای دیجیتال، اثر انگشت‌های زنجیره‌ای و نسخه‌های نگهداری‌شده به طور مستقل می‌توانند بدون نیاز به رمزارز چنین دستاوردی داشته باشند. قفل موجود در مرورگر شما در حال حاضر به لاگ‌های عمومی "شفافیت گواهی" (Certificate Transparency) متکی است که بدون هیچ دخالتی از بلاک‌چین به همین شیوه کار می‌کنند.

یک جامعه تکنومتقابل‌گرا باید هر ابزاری را که مناسب‌تر است انتخاب کند، و درباره مزایا و معایب آن رویکردی صادقانه داشته باشد. بدون توکن‌هایی برای سفته‌بازی.

فساد به کجا تغییر مکان می‌دهد

این بخش صادقانه ماجراست. هنگامی که دفتر کل را کاملاً ایمن و قفل می‌کنید، فساد ناپدید نمی‌شود؛ بلکه به حاشیه‌ها منتقل می‌شود، به مکان‌هایی که هنوز انسان‌ها در آن تصمیم‌گیری می‌کنند:

  • چه کسی وارد می‌شود. هر کس اعضای جدید را تأیید کند می‌تواند حساب‌های جعلی را راه دهد یا رقبایش را بیرون نگه دارد.
  • صدای چه کسی شنیده می‌شود. ناظران (مدیران) می‌توانند منتقدان را ساکت کنند.
  • چه کسی کلیدها را در دست دارد و سرورها را اداره می‌کند. آن‌ها می‌توانند بیش از دیگران ببینند و امور را متوقف سازند.
  • چه کسی فروشگاه‌های اپلیکیشن و قوانین را کنترل می‌کند. قدرت‌های بیرونی همچنان می‌توانند یک پروژه را تعطیل کنند.

بنابراین فناوری تنها نیمی از پاسخ است. نیمه دیگر، شیوه حاکمیتی است که به همان اندازه باز و شفاف باشد:

آنچه یک جامعه قابل اعتماد همچنین نیاز دارد: قوانین منتشرشده برای پذیرش و نظارت، یک گزارش عمومی از تصمیمات نظارتی، نقش‌هایی که به صورت دوره‌ای جابجا شوند و توسط اعضا قابل بازپس‌گیری باشند، گزارش‌های منظم شفافیت، حسابرسی‌های مستقل، و بیش از یک راه برای نصب و اجرای نرم‌افزار، تا هیچ دروازه‌بان تنهایی نتواند جلوی آن را بگیرد.

این یک نقطه ضعف در این ایده نیست؛ این خود کار اصلی است. فناوری مخفیگاه‌های آسان را از بین می‌برد، و مردم باید مراقب بقیه امور باشند. الینور استروم در سال ۲۰۰۹ جایزه نوبل اقتصاد را به این دلیل دریافت کرد که نشان داد جوامع می‌توانند منابع مشترک را برای قرن‌ها به خوبی مدیریت کنند، مشروط بر اینکه قوانین خود را خود وضع کنند، بر یکدیگر منصفانه نظارت نمایند و اختلافات را به صورت محلی حل و فصل کنند. تکنومتقابل‌گرایی ابزارهای بهتری را در اختیار این جوامع می‌گذارد.